Tranh lụa Việt Nam là một trong những tác phẩm nghệ thuật truyền thống độc đáo tại Việt Nam .Với đặc tính thoáng, nhiều ô trống, sợi dai nhưng mềm mịn, có độ thấm hút tốt, khó phai và chấp nhận được màu bôi lên do đó Lụa luôn đem lại cảm giác mềm mại, trong và sâu.

Vẻ đẹp của chất liệu có trong lụa khác hẳn với các chất liệu có trong sơn mài, sơn dầu nên trong lĩnh vực hội họa, duy nhất tranh lụa được gọi tên theo đặc tính của chất liệu làm nền tranh chứ không theo chất liệu vẽ lên trên nền đó. Có thể nói, nền lụa là một trong những chất liệu hội họa đặc thù và độc đáo.

Chất liệu và kỹ thuật

Lụa dùng để vẽ ở Việt Nam thường sử dụng lụa tơ tằm,  loại sợi mướt, nhỏ mịn, hoặc loại thô mộc tạo nên những thớ khỏe khoắn, sù sì. Mỗi loại lụa sẽ mang lại một hiệu quả khác nhau khi vẽ do độ ken dày mỏng của thớ lụa. 

Hiện nay, loại lụa mà các họa sĩ thường dùng để vẽ là lụa của làng Quan Phố, được dệt hoàn toàn bằng tơ tằm nên độ bền chắc và thấm màu rất tốt. Trước kia, họa sĩ thường dùng lụa Trung Quốc, một loại lụa có kết cấu sợi ngang dọc như nhau, do vậy khi vẽ, màu hòa với nước có thể tạo sự mờ ảo, loang nhòe dễ dàng nhưng cảm giác về sắc nhị của màu bị mỏng và nông. Mặt khác khi vẽ thường phải để lụa ẩm, nếu vẽ lúc nền lụa khô thì gây cảm giác đanh cứng, đục và cặn vì mặt lụa quá mỏng manh, độ hút nước, thấm màu có hạn. Do vậy, lụa Trung Quốc chỉ phù hợp với cách vẽ chấm phá quốc họa nhiều hơn, không thể cọ rửa và nhuộm màu nhiều lần được.

Lụa Quan Phố được dệt bằng tơ tằm, làm theo phương pháp thủ công, kết cấu sợi đa tuyến, do vậy chịu được sự cọ rửa nhiều lần. Người vẽ cũng có thể thể hiện trên loại lụa này mọi kỹ xảo của bút pháp, từ nét bút đanh cứng đến mờ ảo, từ mảng màu đậm chắc đến loang nhòe, từ độ đậm nhạt, thanh nhẹ đến đằm sâu, tạo được muôn vàn hòa sắc rực rỡ, thắm sâu, biến ảo. Chất liệu lụa này cũng đem lại cho họa sĩ nhiều lợi thế trong việc biểu đạt mọi cung bậc cảm xúc thẩm mỹ. Nó cũng góp phần giải tỏa những quan niệm cũ bó hẹp, trì trệ cho rằng nền lụa chỉ phù hợp với hòa sắc trầm, tối, mờ ảo.

Để góp phần hoàn thiện vẻ đẹp của bức tranh Lụa , màu sắc là 1 trong những yếu tố quan trọng. Màu được sử dụng thường xuyên cho tranh Lụa là màu nước. Màu sắc có nguồn gốc tự nhiên từ xưa đã được ưa chuộng bới tính sẵn có và dễ tìm. Điển hình như màu đen lấy từ tro than lá tre, màu xanh từ lá chàm, màu vàng từ nước hoa hòe (giã nhỏ hoa và lọc lấy nước cốt) hoặc từ cây gỗ vang, trắng từ điệp tán nhỏ. Những màu từ thiên nhiên này rất bền, sắc độ đằm chín tự nhiên nhưng kém phần tươi tắn so với màu nước hiện đại. Ngày nay, nhiều họa sĩ còn dùng những họa phẩm đục, dày hơn như tempera, màu bột, phấn màu,... để thử sức với lụa.

Kỹ thuật

Kỹ thuật đặt màu lên lụa cũng hết sức tinh tế và chủ động vì khi lụa đã ngấm màu thì không thể nào làm cho chúng sáng lại được nữa, khác hẳn với sơn dầu hay bột màu có thể dùng màu nọ chồng lấp lên màu kia. Nhưng ưu thế lớn nhất của tranh lụa chính là sự mềm mại, nhuần nhị, êm ả và sâu lắng. Để tạo được hiệu quả như vậy, các họa sĩ thường phải vẽ nhiều lần cho một mảng màu để màu thấm vào từng thớ lụa. Nếu như trong kỹ thuật sơn mài có phần việc mài sơn cũng được coi là vẽ thì trong kỹ thuật tranh lụa,việc rửa lụa cũng cần phải tính toán kỹ.

Trước khi vẽ, lụa phải được kéo dài vào khung gỗ. Khung không cần phải dày và chắc như khung vẽ tranh sơn dầu, vì lụa mỏng manh và không cần kéo căng. Hầu hết các họa sĩ vẽ tranh lụa thường phác họa thật kỹ trước khi thể hiện trên lụa. Khi vẽ, họa sĩ thường vẽ từ màu sáng đến màu tối và sử dụng nhiều lớp màu để tạo nên vẻ đẹp tiềm ẩn đằng sau một bức tranh lụa. Bằng cách sử dụng màu sắc đương đại, tranh lụa Việt Nam có một vẻ đẹp bí ẩn vì sự mềm mại, tinh tế, phong cách và linh hoạt.

Giá trị biểu đạt của tranh lụa 

Lụa là một vật liệu nhẹ, mỏng nên các nghệ sĩ hầu như không bao giờ sử dụng các khối nổi của không gian tự nhiên hoặc ít sử dụng đến ánh sáng như cách vẽ của sơn dầu. Họ tạo ra không gian riêng biệt của họ và không nhờ đến một phối cảnh nào. Cũng giống như bức tranh ‘ Đường phố Thụy Khuê ’ đã được danh họa Trần Lãng tập trung mô tả 3 rõ nét 3 thiếu nữ mặc áo dài và nhấn màu hồng ấn tượng cho hàng cây, còn  dưới những nét vẽ mờ nhạt là thấp thoáng các mái nhà

Việc vẽ rõ nét hoặc nhòe mờ trong tranh lụa được xử lý theo một tương quan hợp lý mà tác giả đặt ra, như vậy tranh lụa xem gần hay xa đều được chính là ở chỗ đó.

Nhờ hội họa tranh lụa, nghệ thuật Việt Nam đã được quảng bá ra thế giới vì chúng sánh ngang với tranh lụa từ các quốc gia khác, kể cả Trung Quốc hay Nhật Bản. Chủ đề về tranh lụa bao gồm các chủ đề như cuộc sống hàng ngày của người dân, tranh chân dung, lịch sử hay phong cảnh đã được trưng bày ở một số triển lãm tranh ở Việt Nam và nước ngoài từ năm 2006. Qua các triển lãm này, chúng ta có thể thấy rằng nghệ thuật vẽ tranh lụa vẫn được gìn giữ và quảng bá như một phần quan trọng tất yếu của nền nghệ thuật hội họa Việt Nam.

on 0

Bình luận

Để lại một câu trả lời

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công bố.